Share

Chough

©Margaret Holland

Brân goesgoch

Fel yr unig frân gyda phig coch a choesau coch, mae'r frân goesgoch sy’n ddu i gyd fel arall yn hawdd ei hadnabod. Ond mae'n fwy anodd ei gweld: dim ond poblogaethau bach, arfordirol sydd yn yr Alban, Iwerddon, Cymru, Cernyw ac ar Ynys Manaw.

Enw gwyddonol

Pyrrhocorax pyrrhocorax

Pryd i'w gweld

Ionawr i Ragfyr

Species information

Categori

Ystadegau

Hyd: 38-40cm
Lled ar adenydd: 82cm
Pwysau: 310g
Oes ar gyfartaledd: 7 blynedd

Statws cadwraethol

Wedi'i dosbarthu yn y DU fel Gwyrdd o dan Adar o Bryder Cadwraeth 5: y Rhestr Goch ar gyfer Adar (2021). Wedi'i gwarchod yn y DU o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad, 1981.

Ynghylch

Mae'r frân goesgoch yn byw ar laswelltir byr, wedi'i bori a rhostir arfordirol lle mae'n chwilota hyd y ddaear gyda'i phig hir, coch am bryfed, fel cynrhon lledr a larfa chwilod. Yn acrobatig wrth hedfan, mae ganddi gri 'chee-ow' sy'n debyg i, ond yn fwy swnllyd na, chri Jac y do. Mae brain coesgoch yn adeiladu nythod mewn poblogaethau bach mewn agennau a holltau, ar silffoedd creigiau ac wynebau clogwyni, ac mewn adeiladau gwag hyd yn oed. Maen nhw’n defnyddio gwreiddiau, coesynnau a grug, ac yn leinio'r nyth gyda gwlân neu flew. Mae'r fenyw yn dodwy tri i bump o wyau ac mae'r ddau riant yn helpu i fagu'r cywion.

Sut i'w hadnabod

Brân fechan, ddu, sgleiniog. Mae'n hawdd dweud y gwahaniaeth rhwng y frân goesgoch a Jac y do sy’n debyg, oddi wrth ei phig hir, crwm, coch, ei choesau coch a’i phlu cwbl ddu.

Dosbarthiad

Aderyn prin sy’n byw yn ne orllewin yr Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon ac ar Ynys Manaw. Mae poblogaeth fechan wedi dychwelyd i orllewin pellaf Cernyw.

Roeddech chi yn gwybod?

Y frân goesgoch yw symbol Cernyw - mae ar yr Arfbais ac, yn ôl y chwedl, trodd y Brenin Arthur yn frân goesgoch pan fu farw. Roedd mor gyffredin yn y sir ar un adeg fel ei bod yn cael ei hadnabod fel y 'frân goesgoch Gernywaidd'. Er iddi ddiflannu fel aderyn magu yng Nghernyw am flynyddoedd lawer, mae poblogaeth fechan wedi dychwelyd i nythu yno'n ddiweddar.