Fel partner hirdymor i Y Môr a Ni, rhaglen llythrennedd y môr genedlaethol Cymru, rydyn ni’n falch o fod wedi chwarae rhan flaenllaw yn dathlu ein hamgylchedd morol anhygoel a'r bobl sy'n gweithredu i helpu i'w warchod.

Gan ddechrau ar 19eg Mehefin yn y Barri, aeth Ras Gyfnewid Baton y Brenin o amgylch Cymru, gan gyrraedd Gogledd Cymru ar 22ain a 23ain Mehefin. Mae'r Ras Gyfnewid wedi bod yn rhedeg ar yr un pryd o amgylch pob un o 74 o wledydd y Gymanwlad, cyn cyrraedd Glasgow mewn pryd i'r Gemau ddechrau yn haf 2026.

Ar ddydd Llun 22ain Mehefin, fe wnaethon ni ymuno â Thîm Cymru a'n partneriaid ni yn Y Môr a Ni, sef Prosiect SIARC, BSAC (Clwb Tanddŵr Prydain) a Phen Llŷn a'r Sarnau ym Mhorthdinllaen i ddathlu ein moroedd a'n harfordiroedd anhygoel yng Nghymru, ein bywyd gwyllt morol unigryw a'n gwirfoddolwyr anhygoel. Fe gawson ni gyfle cyffrous i ddathlu gyda'n gwirfoddolwyr cwbl arbennig yn gweithredu fel 'cludwyr baton' yn ystod digwyddiadau'r wythnos. Fe wnaethon ni ddechrau'r diwrnod drwy gynnal helfa plisg wyau siarcod gyda chludwyr y baton a hyrwyddwyr hirdymor Prosiect SIARC, Teri a Bob, wnaeth orymdeithio'n falch ar hyd y traeth, gan gasglu ac adnabod plisg wyau siarcod a môr-gathod lleol.

Wedyn trosglwyddwyd y baton i Elis, Anna ac Isobel, tri o gludwyr y baton o’n prosiect Achub Morwellt y Môr a aeth â’r baton i'r dŵr dros un o ddolydd morwellt mwyaf Cymru. Fe wnaethon ni wenu a bloeddio wrth i’n snorcelwyr ni ddilyn y baton dros ddyfroedd clir fel crisial ar ddiwrnod poeth iawn o haf ar Benrhyn Llŷn. Parhaodd Isobel â siwrnai’r baton wrth iddi ei basio i gwch BSAC, lle’r oedd ein staff morol yn aros i hwylio allan i’r môr. Mwy gwefreiddiol na James Bond!

“Cyffro, balchder a bwrlwm – fe wnaethon ni deimlo’r cyfan ym Mhorthdinllaen. Roedd bod yn rhan o ddigwyddiad mor hanesyddol yn rhywbeth y bydd pob un ohonom ni’n ei gofio am byth. Roedd dathlu a lledaenu ymwybyddiaeth o foroedd ac arfordiroedd Cymru ar lwyfannau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol yn teimlo mor arbennig i ni i gyd” 

Reece Halstead, Cydlynydd Llythrennedd y Môr yn Y Môr a Ni.

Ar ddydd Mawrth 23ain Mehefin, parhaodd y cyffro wrth i ni groesi Culfor Menai ac ymuno â Thîm Cymru ar gyfer gweithgareddau gyda thema forol ar Ynys Môn. Fe wnaethon ni arwain taith gerdded natur dywys o amgylch Porthaethwy a chael croeso gan Ganolfan Porthaethwy - y ganolfan gymunedol leol ym Mhorthaethwy ac ychydig o wynebau cyfarwydd o’r opera sebon ar y teledu, Rownd a Rownd. Wedyn fe aethon ni tua'r gogledd i Fae Trearddur i gefnogi ein ffrindiau yn yr RNLI oedd yn cynnal sesiynau diogelwch dŵr pwysig gyda phlant ysgol lleol. Fe aeth ein tîm morol ni â'r bobl ifanc i byllau creigiog i ddangos rhyfeddodau ein hamgylchedd morol lleol iddyn nhw; fe wnaethon nhw ddod o hyd i grancod, malwod môr a hyd yn oed 'nwdls pinc' (sy’n cael eu galw hefyd yn wyau gwlithod môr!).

“Mae wedi bod yn ysbrydoledig ymweld â siroedd, cydweithredu ar ddigwyddiadau, a bod yn dyst i angerdd gwirioneddol ledled y wlad i fod yn rhan o Dîm Cymru. Rydyn ni wrth ein bodd ein bod ni wedi mynd â'r Baton i gymaint o gymunedau â phosibl, wrth gefnogi Ymgyrch Moroedd Glân y Gymanwlad”

Cathy Williams, Pennaeth Ymgysylltu ac Arweinydd Ras Gyfnewid Baton y Brenin ar gyfer Tîm Cymru.

Dyna ddiwedd ein siwrnai ni’n gweithio gyda Thîm Cymru ar Ras Gyfnewid Baton y Brenin am eleni. Fodd bynnag, mae'r angen am ledaenu ymwybyddiaeth o'n moroedd a'n harfordiroedd ni yng Nghymru yn parhau. Bydd ein tîm morol ni yn Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn parhau i weithio gyda phartneriaid o bob cwr o Ogledd Cymru, a thu hwnt, i helpu i gynyddu llythrennedd y môr yng Nghymru, gan helpu i warchod ein hamgylchedd morol am genedlaethau i ddod.

Edrychwch ar ein tudalen we ni am Y Môr a Ni am ragor o wybodaeth am ein hymwneud â’r rhaglen llythrennedd y môr genedlaethol:

Y Môr a Ni: Llythrennedd y Môr i Gymru