Am beth ydych chi’n meddwl wrth glywed y gair pryf? Pryf glas mawr yn suo’n swnllyd rownd eich tŷ chi ar ddiwrnod poeth efallai, yn clecian yn ddi-baid yn erbyn y ffenest dim ots pa mor llydan ydych chi'n ei hagor hi. Neu bryf hofran efallai’n torheulo ar ddeilen, neu bryf teiliwr yn llusgo’i goesau hirion wrth iddo wibio dros y lawnt.

Mae mwy na 7,000 o rywogaethau o bryfed yn y DU, o'r pryfed tŷ cyfarwydd i bryf gwyddau bach sydd ond i’w ganfod yn Ucheldiroedd yr Alban. Fe allwch chi eu gweld nhw mewn gerddi a choetiroedd, ar ddolydd ac yn unrhyw le arall bron lle rydych chi'n edrych. Maen nhw’n eithriadol amrywiol, gyda phatrymau hardd yn aml ac yn ymgymryd ag amrywiaeth eang o swyddogaethau eithriadol bwysig. Maen nhw’n ailgylchwyr, yn clirio cefn gwlad o blanhigion sy'n pydru, anifeiliaid a thail; maen nhw’n ysglyfaethwyr, yn helpu i gadw cydbwysedd mewn poblogaethau o bryfed eraill; ac maen nhw’n beillwyr, yn helpu i ffrwythloni blodau. Mae pryfed yn anhygoel!

Beth am i ni edrych yn fanylach ar bump o bryfed bendigedig…

Pryf semaffor (Poecilobothrus nobilitatus)  

Mae pryfed semaffor gwrywaidd yn gwybod sut i greu sioe. Mae'n dechrau gyda sicrhau’r edrychiad iawn: corff gwyrdd metelaidd disglair ac adenydd tywyll gyda blaen gwyn. Nesaf, mae’n rhaid iddyn nhw ddod o hyd i'r lleoliad cywir. Maen nhw’n ymgynnull o amgylch pyllau dŵr bach a phyllau mwy sydd ag ymylon mwdlyd. Yn olaf, mae'n amser dangos eu symudiadau. Mae gwryw yn dewis benyw (sydd ag adenydd heb flaen gwyn) ac yn dechrau dawnsio. Mae'n fflicio ei adenydd, gan fflachio eu blaen gwyn, ac wedyn yn hedfan ac yn troelli drosti mewn bwa hynod gyflym. Mae creu argraff yn hawdd! 

Pryf lleidr pigfain cyffredin (Neoitamus cyanurus)

Pryfed lleidr ydi jetiau ymladd byd y pryfed. Maen nhw’n ysglyfaethwyr pwerus, yn gwibio allan i neidio ar ysglyfaeth gyda'u cegau sy’n tyllu. Mae 29 o rywogaethau yn y DU, gan gynnwys y pryf lleidr pigfain cyffredin. Mae hwn yn bryf mawr, main gyda choesau du ac oren. Mae'n byw mewn coetiroedd, yn hela chwilod a phryfed eraill. Yn gorffwys ar foncyff neu blanhigyn isel ydych chi fwyaf tebygol o weld y pryf yma. Mae posib dod o hyd i'r pryf lleidr pigfain cyffredin ledled y DU ond mae'n fwy cyffredin yn ne Prydain.
 

Cipiwr gwenyn rhydliw (Sicus ferrugineus)

Dyma bryf sydd ag enw diddorol! Ystyr rhydliw ydi lliw rhwd, sy'n gwneud synnwyr pan welwch chi'r rhywogaeth frowngoch, grom yma. Ond beth am yr elfen 'cipiwr gwenyn'? Mae’r benywod yn loetran o amgylch blodau, yn aros i ymosod ar gacwn diniwed. Maen nhw’n bachu eu targed (yn yr awyr weithiau!) ac yn chwistrellu ŵy i'w abdomen. Mae larfa'r pryf yn bwydo ar du mewn y wenynen, gan ei lladd yn y pen draw a chwileru tu mewn i'r plisgyn marw. Mae hyn yn ei wneud yn barasitoid - yn wahanol i barasit, mae'n lladd ei westeiwr yn rheolaidd. Gallwch ddod o hyd i gipwyr gwenyn rhydliw mewn llecynnu glaswelltog ledled y DU, gan gynnwys gerddi.
 

Ffasia asgell ystlum (Phasia hemiptera)

Mae hwn yn barasitoid arall, ond mae'n dibynnu ar darianbryfed fel ei westeiwr. Rydyn ni’n gwybod ei fod yn targedu tarianbryfed gwyrdd a choesgoch. Mae’r gwrywod yn bryfed ysblennydd gyda chorff fflat oren-goch a phorffor-ddu. Mae darnau symudliw hardd, sy'n disgleirio yng ngolau'r haul, ar eu hadenydd llydan, sydd ar dro rhyfedd. Gallwch ddod o hyd i ffasia asgell ystlum yn ymweld ag wmbelifferau a blodau eraill mewn ardaloedd coediog yn aml.
 

Corn cribog ochr oren (Ctenophora pectinicornis) 

Mae'r rhan fwyaf o bobl wedi gweld pryf teiliwr, a byddai sawl un yn ei alw’n Jac y baglau neu’n hirheglyn neu nain pigo pinnau. Dyma'r pryf brown, heglog cyfarwydd sy'n ymddangos yn benderfynol o ddod i mewn i dai ar ddiwedd yr haf. Ond mae mwy na 330 o rywogaethau o bryfed teiliwr yn y DU a dydi pob un ddim yn frown! Mae gan lawer ohonyn nhw adenydd gyda phatrymau cymhleth, ac mae rhai yn drawiadol o liwgar. Mae'r corn cribog ochr oren yn y categori ysblennydd yn bendant. Mae'r pryf teiliwr yma’n byw lle mae hen goed llydanddail i’w cael, gan fod ei epil yn dibynnu ar bren sy'n pydru. Mae posib adnabod y gwrywod oddi wrth eu hantena mawr pluog – ffynhonnell yr enw 'corn cribog'.
 

Dim ond cipolwg ydi hwn ar fyd rhyfeddol y pryfed. Mae miloedd yn rhagor i'w darganfod, llawer ar garreg ein drws ni. Yr haf yma, beth am weld faint o bryfed gwahanol allwch chi eu hadnabod? Efallai y byddwch chi'n darganfod obsesiwn newydd!