Modrwyo

Roedd yr oedolyn benywaidd, Glas 372, yn gwybod bod rhywbeth ar fin digwydd. Fe wnaeth sŵn y cwch yn nesáu at y nyth sbarduno ei galwadau rhybuddio, a gorweddodd y cywion yn fflat. Roedd yr oedolyn gwrywaidd, LJ2, newydd ddal pysgodyn ac roedd yn tynnu ei ben i ffwrdd, heb wybod beth oedd ar fin digwydd. Yna sylweddolodd a gwnaeth alwad wahanol; hedfanodd oddi ar ei glwyd gyda'r pysgodyn (doedd dim siawns y byddai'n gadael hwnnw ar ôl!) a glanio mewn man uchel, allan o'r golwg. Yn y cyfamser, parhaodd 372 i roi galwadau rhybuddio ac i gylchu'r nyth...

Cafodd ein cywion gweilch eu modrwyo ddydd Mawrth 7 Gorffennaf a dilynwyd y traddodiad o fynd at y nyth ar y dŵr. Gwyliais mewn rhyfeddod wrth i'r modrwywr ddringo'r polyn gweilch y pysgod ac yna gostwng y cywion, un wrth un, mewn bag i'r cwch. Yno, cawsant eu pwyso, eu mesur a phennu eu rhyw, cyn cael eu modrwyo â'u modrwyau Darvic glas unigryw. Roedd y cyw cyntaf, a gafodd y dynodiad '9L1', yn debygol o fod yn wryw ac roedd yn pwyso 1.48 kg. Roedd yr ail gyw, a gafodd y dynodiad '9L2', yn debygol o fod yn fenyw ac roedd yn pwyso 1.69 kg.

Gyda'r broses wedi'i chwblhau, dychwelwyd y cywion i'r nyth lle maen nhw unwaith eto yn gorwedd yn wastad nes bod y cwch ymhell allan o'r golwg. Bu 372 yn cylchu uwchben y nyth ac yna eistedd yn uchel ar un o'i hoff byst eistedd, gan archwilio'r nyth yn agos. Dychwelodd LJ2 gyda physgod ac, ar ôl ychydig o amser, dychwelodd 372 i'r nyth a chaniatáu i'r broses fwydo ailddechrau fel arfer. Roedd yn ymddangos fel pe bai digwyddiadau'r bore wedi'u hanghofio mewn amrantiad, serch hynny, roedd yn amlwg bod y ddau oedolyn wedi cynyddu eu patrolau o'r ardal ac wedi dod â mwy o frigau i atgyfnerthu 'rheiliau'r crud' ar ymyl y nyth.

Enwi

Un o draddodiadau tymor bridio'r gweilch y pysgod yw enwi'r cywion, gyda'r enwau'n cael eu dewis drwy bleidlais gyhoeddus ar ein sianeli cyfryngau cymdeithasol. Daeth dewisiadau eleni o waith llenyddol Cymraeg o'r enw Te yn y Grug gan Kate Roberts, sef casgliad clodwiw o straeon byrion sy'n portreadu bywydau plant mewn pentref chwareli llechi yng Ngwynedd. Cafodd y bleidlais ei chyfrif a'r enwau buddugol oedd Rhys (9L1) a Winni (9L2).

Modrwyo

Cyn i ni sylweddoli, roedd 9L1 wedi hedfan y nyth. Roedd wedi treulio cwpl o ddiwrnodau yn neidio o gwmpas y nyth â'i adenydd ar led, ac yn fuan roedd yn hofran fel hofrennydd ryw ddwy neu dair troedfedd uwchben y nyth. Yna, fore Sul 19 Gorffennaf am 11:14, safodd ar ei draed, hopian ychydig, a thaflu'i hun allan o'r nyth – gan lithro ar draws y penrhyn a glanio ar un o'r pyst uchaf. Arhosodd yno am gyfnod cyn hedfan i bostyn gwahanol, ac o'r diwedd dychwelodd i'r nyth am 17:09. Wedi iddo lanio, daeth LJ2 â brithyll mawr brown i mewn. Nid oedd yn rhy hir cyn i 9L2 ddilyn esiampl; yn gwneud ei hediad cyntaf o'r nyth am 07:24 ar 29 Gorffennaf. 

Byddwn nawr yn eu gwylio'n tyfu ac yn hedfan ymhellach ac ymhellach o'r nyth, nes y daw'r amser, ymhen ychydig wythnosau'n unig, pan fyddant yn cychwyn ar eu taith hir i Orllewin Affrica.

Ymwelwch â Prosiect Gweilch y Pysgod y Brenig