Afancod – Cymru y gorffennol a'r dyfodol?

Beaver © Nick Upton/Cornwall Wildlife Trust

Da chi wedi clywed am Afanc yr Afon Conwy erioed? Efallai na dim anifeiliaid chwedlonol o’r gorffennol roddent, wedi’r cyfan!

Arferai’r Afanc Ewrasiaidd (Castor fiber) fod yn eang eu dosbarthiad ledled Cymru ond, oherwydd gorhela gan ddyn am eu ffwr, eu cig a’u chwarennau sawr, diflannu fu eu hanes ar ôl yr Oesoedd Canol. Tan y degawdau diweddar, felly, roedd y gair ‘afanc’ yn cael ei gysylltu â’r gorffennol yn aml – mae posib gweld cyfeiriadau atynt mewn enwau llefydd (fel Llyn-yr-Afanc) ac mewn llen gwerin, fel y straeon am Afancod enwog Afon Conwy a Llyn Llangors, sy’n sôn am y bwystfilod dŵr dychrynllyd oedd yn bwyta nofwyr ac yn achosi llifogydd. Fodd bynnag, mae’r oes yn newid ac efallai ni fydd yr afanc yn anifail wedi’i gyfyngu i chwedloniaeth a hanes mwyach.

Beaver family - Jeremy Usher Smith

Beaver family © Jeremy Usher Smith

Yn wahanol i’r bwystfilod chwedlonol, mae afancod go iawn yn anifeiliaid pwysig. Maent yn chwarae rhan hanfodol mewn cyfoethogi bioamrywiaeth, gan adfer a rheoli ecosystemau tir gwlyb. Mae afancod yn cael eu hadnabod fel ‘rhywogaethau allweddol’ gan fod eu gweithgarwch yn gallu bod o fudd i amrywiaeth eang o anifeiliaid eraill a phlanhigion sy’n byw mewn cynefinoedd tir gwlyb. Hefyd gall gweithgarwch afancod helpu i wella ansawdd dŵr, rheoleiddio llif, lliniaru llifogydd i lawr yr afon, sefydlogi lefelau trwythiad a lleihau erydiad mewn afonydd. Gan fod pobl yn hoffi gweld afancod, gallant fod o fudd hefyd i dwristiaeth, gan helpu i gefnogi’r economi leol.

Mae afancod wedi cael eu hailgyflwyno’n llwyddiannus eisoes i fwy na 25 o wledydd yn Ewrop. Yma, mae Prosiect Afancod Cymru yn gweithio i ailgyflwyno afancod gwyllt yn rhan o dirwedd Cymru. (Mae’r gwaith hwn yn cael ei arwain gan Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru ar ran Ymddiriedolaethau Natur Cymru.) Mae gan Gymru ddigon o gynefinoedd i fod yn gartrefi i afancod ac, ar hyn o bryd, rydym yn gweithio ar gais am drwydded ar gyfer rheoli eu hailgyflwyno i ddalgylch bychan. Yn fuan, bydd ymgynghoriad cyhoeddus o dan arweiniad Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) er mwyn i bobl gael lleisio eu barn. Gobeithio y gwelwn ni afancod yn eu hôl yn fuan yn nhirwedd Cymru unwaith eto!

Rhoi i'r Prosiect Afancod Cymru

Rydyn ni wir angen eich cefnogaeth chi er mwyn gallu ailgyflwyno afancod yng Nghymru. Gellir cyfrannu at y prosiect yma – a chofiwch gyfrannu at yr ymgynghoriad cyhoeddus hefyd pan gaiff ei gynnal y flwyddyn nesaf. Cadwch lygad am unrhyw newyddion ar wefan a thudalennau cyfryngau cymdeithasol YNGC – byddwn yn siŵr o wneud llawer o sŵn am y peth pan fydd yn dechrau!