Gweilch y Pysgod yn Llyn Brenig

DYDDIAU ALLAN

Gweilch y Pysgod yn Llyn Brenig

Osprey (c) Peter Cairns/2020Vision

Daeth prosiect Gweilch y Pysgod Llyn Brenig i fodolaeth yn 2013 pan adeiladodd Dŵr Cymru y nythod cyntaf gan ddefnyddio pren wedi’i ailgylchu o’u hen gaffi. Crëwyd tair nyth a’u gosod ar bolion telegraff o amgylch y safle. Flwyddyn yn ddiweddarach, codwyd dwy nyth arall.   

Erbyn 2015, roedd posib gweld yr arwyddion cyntaf o lwyddiant. Penderfynodd gwryw ifanc oedd yn cael ei adnabod fel CU2, neu “Jimmy”, alw’r ardal yn gartref iddo – ond, yn drist iawn, cafodd sioc drydan ar y peilonau trydan yn ystod yr un flwyddyn a bu farw. Parhawyd i weld ambell walch y pysgod yn ystod 2016 ond, yn 2017, daeth trobwynt. Arhosodd pâr o adar yn yr ardal am y tymor nythu cyfan, gan ffafrio llwyfan oedd wedi cael ei osod yn y dŵr. 

Yn 2018, penderfynwyd canolbwyntio’r holl ymdrechion paratoi ar y nyth roeddent wedi dangos cymaint o ddiddordeb ynddi yn ystod 2017. Trefnodd Dŵr Cymru, o dan arweiniad arbenigol eu Rheolwr Ardal, Nick Kite, i gamerâu gael eu gosod yn eu lle ac ychwanegwyd clwydi eraill, ar y nyth ac yn y coetir gerllaw. 

Ychydig ddyddiau ar ôl gorffen y paratoadau ar gyfer y flwyddyn i ddod, cyrhaeddodd benyw, wedi’i modrwyo fel Blue 24. Yn fuan wedyn, ar ôl taith neu ddwy o amgylch Gogledd Cymru, setlodd yn ôl ar y nyth, gyda’i phartner newydd, HR7. Erbyn diwedd mis Ebrill, roedd yn glir bod ymgais wirioneddol i nythu ar droed. Daethpwyd i’r casgliad bod o leiaf un cyw yn y nyth erbyn mis Mehefin. Y cyw, a fodrwywyd fel Z9, oedd y gwalch y pysgod cyntaf i ddeor a chael ei ddilysu yn yr ardal ers dros 100 mlynedd.

Yr Adar

Mae’r fenyw, Blue 24, yn aderyn wnaeth hedfan y nyth fel cyw yn Rutland Water. Mae ganddi’r un llinach â Blue 3J, y fenyw wnaeth fagu ym Mhrosiect Gweilch y Dyfi yn 2018, ac roedd ganddi rywfaint o hanes yng Nghymru cyn dod i Lyn Brenig. Roedd yn eithaf hen i gael nythaid lwyddiannus gyntaf yn 8 oed. Roedd Blue 24 wedi ceisio nythu yn rhywle arall eisoes – ond methu fu ei hanes bob tro yn anffodus. Mae ei safle nythu newydd yn ddewis llawer gwell, yn agos at ffynhonnell fwyd doreithiog heb orfod gwastraffu fawr ddim egni wrth hela. Hefyd mae gwarchodaeth ar gael rhag ysglyfaethwyr ar y tir, fel beleod, ac mae oddi wrth nythod eraill.

Mae’r gwalch gwryw, HR7, wedi dewis gadael ei ardal enedigol yn Aberfoyle yn yr Alban i fyw yn llynnoedd a bryniau Cymru. Y tu hwnt i hyn, mae’n gymeriad llawn dirgelwch!

Yr enw sydd wedi cael ei roi i gyw y pâr yn 2018, a fodrwywyd fel Blue Z9, yw Luned, ar ôl cymeriad yn y Mabinogion. Rydyn ni’n gobeithio gweld Luned eto yn 2020 pryd dylai ddychwelyd i Gymru am y tro cyntaf o Affrica. 

Ar y 27ain o Fehefin 2019 cafwyd giw gwrywaidd arall ei fodrwyo fel KA5, a'u henwi Roli, fe nawn eich diweddaru chi ar sut mae’r adar yn mynd ymlaen.

 

Mae'n edrych yn debyg iawn fod HR7 a KA5 (ROLI) wedi mudo bellach . Rydyn ni'n credu bod y ddau ohonyn nhw wedi mynd ar ddydd Sadwrn, 7/9/19, gan fod y tywydd yn ffafriol. Gyda BLUE24 yn gadael wythnos neu ddwy ynghynt. Cyrhaeddom y trelar ar y dydd Sul, a edrychwn draw at y nyth ac fe roedd yna awyrgylch rhyfedd o enciliad, teimlad cryf o wacter, roedd na rhywbeth ddim yno bellach, mae pob un ohonyn nhw wedi gadael.

Diolch i chi i gyd am eich dilyniant a’ch cefnogaeth ar y cyfryngau cymdeithasol, ein tudalen we a hefyd drwy ymweld â ni yn Llyn Brenig i weld y Gweilch i chi ‘ch hyn a rhannu eich straeon hefo ni. Dim ond un peth y nawn ofyn i chi i gyd os gwelwch yn dda, a wnewch chi ymuno â Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru a Dŵr Cymru a dymuno'n dda i'n Gweilch am ymfudiad diogel ac edrychwn ymlaen at eu dychweliad yn ôl i Lyn Brenig.

Cofiwch gadw mewn cysylltiad dros fisoedd y gaeaf, byddwn yn cadw tudalennau'r Gweilch yn fyw gan bostio pytiau ohonynt o bryd i'w gilydd.

Diolch yn fawr i chi i gyd.

Gwylio Gweilch y Pysgod yn Llyn Brenig

Prif rôl Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru fel rhan o Brosiect Gweilch y Pysgod Llyn Brenig yw helpu ymwelwyr i ddeall y bywyd gwyllt lleol, gan gynnwys yr adar godidog yma. Beth am ddod draw yma i gael eu gweld yn agos? Gyda thelesgop, gallwch weld y pâr o bellter diogel o fis Ebrill tan ddiwedd mis Awst – holwch yng nghanolfan ymwelwyr Dŵr Cymru am gyfarwyddiadau ar gyfer cyrraedd y lleoliad (5 munud hwylus ar droed).

Bydd ein staff a’r telesgopau wrth law drwy gydol y cyfnod nythu – cofiwch ddod draw i ddweud helo!

https://www.northwaleswildlifetrust.org.uk/cy/events/2019-06-19-ospreys-llyn-brenig

Osprey

Osprey by Peter Cairns-2020VISION

Y gwybodaeth ddiweddaraf gan Kim a Giuseppe yn Llyn Brenig

Diweddariad Llyn Brenig

Gors Maen Llwyd

Bwriadu ymweld â Phrosiect Gweilch y Pysgod Llyn Brenig? Beth am wneud amser i archwilio Gwarchodfa Natur Gors Maen Llwyd Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru? Ym mhen gogleddol y llyn, mae’n hwylus i’w chyrraedd drwy ddefnyddio maes parcio ar wahân.

Mwy o wybodaeth 

Gors Maen Llwyd (c) NWWT

Gors Maen Llwyd (c) NWWT

EIN CEFNOGI NI

Ymunwch â’n 6,000 o aelodau i gymryd rhan mewn gweithgareddau, ymweld â 36 o warchodfeydd natur gwych a chyfrannu’n uniongyrchol at ddiogelu bywyd gwyllt bregus yng Ngogledd Cymru.

Dod yn aelod heddiw

Blue24©Montgomeryshire Wildlife Trust

Dwr Cymru