Y Celyn a’r Eiddew

Thursday 30th November 2017

Yn ogystal â bod yn deitl i alaw werin Nadoligaidd enwog yn Saesneg, mae dail celyn ac eiddew ir yng nghanol y gaeaf wedi cael eu cysylltu â’r Eglwys ers y Canol Oesoedd. Ond pam maen nhw mor bwysig i fywyd gwyllt?

Mae pobl ac adar fel ei gilydd yn hoff o Gelyn, Ilex aquifolium, am ei aeron coch llachar, sy’n ffynhonnell o fwyd i amrywiaeth o rywogaethau, gan gynnwys y fronfraith, y telor penddu, sguthanod ac adar duon drwy gydol y gaeaf. Er hynny, oeddech chi’n gwybod bod celyn yn ddeuoecaidd? Mae hyn yn golygu bod y blodau gwryw a benyw i’w gweld ar wahanol goed. Er bod y planhigion gwryw a benyw yn blodeuo yn y gwanwyn, a phob un gyda blodau gwyn cynnil tebyg iawn gyda phedwar petal, dim ond y blodau benyw sy’n datblygu i fod yn aeron coch llachar unwaith maen nhw wedi cael eu peillio gan bryfed.

Mae Eiddew, Hedera helix, yn eithaf tebyg i marmite … mae pobl naill ai’n ei hoffi neu ei gasáu! Gall eiddew hŷn orchuddio, ychwanegu pwysau at neu ymosod ar ardal o goeden, gan ei gwneud yn fregus ac achosi iddi syrthio yn ystod stormydd y gaeaf. Hefyd mae’n gallu rheoli llawr y goedwig a llesteirio eginiad a thyfiant rhywogaethau brodorol eraill. Er hynny, mae ei flodau melynwyrdd yn yr hydref yn ffynhonnell hwyr bwysig o neithdar i bryfed, gan gynnwys gwenyn mêl, pryfed hofran, gwenyn cyffredin a glöynnod byw y fantell goch. Dilynir y blodau gan aeron duon sy’n cynnwys llawer o fraster - mae’r rhain yn aeddfedu rhwng mis Tachwedd a mis Ionawr ac o fudd i’r un adar ag sy’n bwydo ar gelyn. Hefyd, yr adeg yma o’r flwyddyn, mae eiddew yn darparu safleoedd clwydo pwysig i ystlumod, adar a phryfed sy’n gaeafgysgu, fel glöyn y brwmstan - felly ceisiwch beidio â thynnu gormod ar gyfer eich addurniadau Nadolig!

 

Yn ystod cyfnod prysur y Nadolig, beth am neilltuo amser i fynd i chwilio am y ffefrynnau tymhorol yma mewn llecynnau tawel a heddychlon – gwarchodfa natur yr Ymddiriedolaeth Natur? Dylai ymweliadau ag Aberduna, Bryn Pydew, Coed y Felin, Cors Goch, Eithinog neu Waith Powdwr roi llawer iawn o foddhad – ond cofiwch ei bod yn bwysig iawn gadael aeron y celyn ble maen nhw er lles bywyd gwyllt!